‘Tôi sẽ đi đến cùng’

Tôi là người phụ nữ Sán Chay. Cha mẹ tôi sinh 14 đứa con. Trong số 14 anh em, chỉ còn năm người sống sót. Những năm tháng ấy thật sự rất khổ. Ốm đau không có bệnh viện gần đây. Nếu đi bệnh viện thì phải đi bộ tận thành phố. Tôi đã đi bộ từ đây về đến Thái Nguyên khi ốm. Tôi cũng phải đi bộ về trên Định Hóa mới có trạm xá, chỉ là trạm xá thôi.  

Chính những mất mát ấy tạo nên tâm huyết lớn trong tôi về chữa bệnh từ bài thuốc địa phương. Ngày trước nhà nghèo, tôi chỉ học hết lớp 7/10. Tôi muốn đi vào nghề Đông Y. Và tôi cố để theo nghề cho được. Tôi đi học nghề Đông Y. Tôi bắt đầu tham gia sinh hoạt về Đông Y từ năm 2009. Đến năm 2013 tôi mới chính thức kết nạp vào hội Đông Y xã. Rồi tôi hái lá để chữa bệnh. 

Tôi là Hoàng Thị Hằng, Giám đốc kiêm Chủ tịch Hợp tác xã Nông nghiệp và Du lịch cộng đồng Đồng Tiến, xã Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên. 

4 triệu đồng đầu tiên 

Ban đầu, chúng tôi quyết định tạo ra sản phẩm của địa phương mình. Tôi nghĩ nhiều về việc cải tiến sản phẩm vừa mang bản sắc cây thảo mộc địa phương vừa phù hợp thị trường. Chúng tôi làm ra gối thảo mộc để thay cho việc đấm bóp. Gối thảo mộc ra đời. 

Lần đầu tiên, chúng tôi tham gia một hội chợ ở huyện Phú Lương (cũ). Lúc đó có bốn chị em chúng tôi đi. Chúng tôi làm 50 cái gối để đi hội chợ. Chúng tôi mặc áo dân tộc mình để đi bán hàng. Khách hàng vào hỏi rất nhiều. Có cặp vợ chồng người nước ngoài mua liền 10 cái gối. Lúc đó gối chỉ bán 80.000 đồng. Bán được 10 cái gối. Hôm sau người tham gia hội chợ xung quanh mở ra thấy gối rất thơm. Họ lại tiếp tục mua. Hôm đó đi hai ngày, chúng tôi bán được hết 50 cái gối. Chúng tôi thu về 4 triệu đồng. Ui giời, khí thế lắm! Hơn hẳn ở nhà đi hái chè! 

Tôi về và bảo cả nhóm: "Nếu mà phát triển được thì là mình tiếp tục làm". Tôi sàng lọc nguyên liệu. Nguyên liệu không được ảnh hưởng đến sức khỏe, không có độc hại, không có hóa chất. Cả nhóm chúng tôi quyết định làm. Cả nhóm bầu tôi làm nhóm trưởng. Tôi thấy không đơn giản vì trách nhiệm cũng nặng nề đấy. 

Làm thí nghiệm 

Quyết định làm OCOP năm ngoái (2024), HTX được xã hỗ trợ, hướng dẫn chúng tôi nhiều. Người hỗ trợ nhiệt tình nhất là anh Tuấn, Bí thư Đảng ủy xã Yên Lạc cũ. Cuối cùng, HTX chúng tôi đạt được OCOP ba sao. 

Việc học tập từ các cán bộ dự án đã hỗ trợ công việc của chúng tôi rất nhiều. Dân ở đây học được rất nhiều từ các thầy trong dự án. Tôi có hỏi các thầy nhiều. Ví như cây hương nhu của tôi trồng trước đây không phát triển. Thậm chí nhiều cây còn chết. Thầy bảo tôi đào hố vuông, trồng cây xuống, và để cỏ xung quanh. Tôi làm theo công thức của thầy. Tôi có trồng hai loại để so sánh. Bây giờ bãi cây phát triển rất tốt.  

Có gối thơm rồi, chúng tôi tìm ra cách làm gối thơm lâu. Tôi thấy nếu chỉ phơi khô rồi đóng thành cái gối thì mùi thơm chóng hết. Tôi phải làm thí nghiệm. Tôi tự làm, tự thử nghiệm nhiều lần. Tôi phát hiện ra mình phải có bí quyết lấy hương, giữ hương. Ở nơi khác họ xông hơi, nhưng chúng tôi không dùng cách ấy. Chúng tôi về bàn nhau cách làm phù hợp với những thứ mình có. Ở đây chúng tôi là vùng trồng chè, nên có máy sao chè. Khi mọi người sao chè thì có cách để lấy hương sao cho chè thơm. Thế là chúng tôi cho thảo mộc vào máy quay dùng để sao chè.  

Khi sắp lấy ra, phải cho lửa to. Lúc ấy nó mới tỏa ra mùi hương thơm rực của nguyên liệu. Ai đi đường cũng bảo là “không hiểu mùi đâu thơm thế" (cười lớn). Mình lấy hương càng già thì càng thơm, mà càng già thì thời gian lưu hương càng lâu. Gối chúng tôi sử dụng được 6 tháng, thậm chí một năm cũng không hết mùi.  

Cả nhóm chúng tôi quyết tâm cải tiến pha chế thảo mộc. Lúc đầu pha chế chưa được cân đối lắm. Hương nhu nhiều quá, sả ít quá, hoặc ngược lại. Chúng tôi quyết tâm trộn, chế. Cả nhóm có tám người, cả tám người đều phải xắn tay vào tìm cách cải thiện. Tôi phân chia công thức rõ ràng, ví dụ như: xả 3 cân, hương nhu 2 cân. Lạc tiên rất nhẹ nên chỉ cho 1-2 lạng. 

Dạy lại vốn cha ông cho lớp trẻ 

Tôi rất muốn đào tạo lại lớp trẻ. Tôi muốn truyền đạt cho lớp trẻ như cháu Cường, cháu Ngọc, em Trình, em Miền. Tôi thấy mình tuổi cao rồi, hơi chậm. Tôi muốn truyền đạt lại kinh nghiệm cho lớp trẻ của HTX mình. Tôi muốn ai trong HTX cũng làm được. 

Các thành viên trẻ tiến bộ rất nhanh. Cháu Cường, em Trình, em Hiền, em Hà đều tiến bộ rất nhiều. Trước đây các bạn ấy không biết cây đấy là cây gì đâu. Bây giờ các bạn biết hết rồi. Tôi không cần đi vào rừng để hái. Tôi chỉ bảo HTX mình cần cái này, các em ấy tự đi lấy hết. 

Sự tiến bộ đến từ việc đi tập huấn. Kiến thức được truyền tải lại. Mọi người cùng học với nhau, dạy cho nhau, cùng chỉ cho nhau. Nếu tôi không có ở nhà, các em vẫn làm được. Có lần Ủy ban báo tôi đón đoàn khách, tôi và chồng đi vắng. Các em làm được đầy đủ, đón khách hoàn thiện hết, không có lỗi gì cả. Tôi nghĩ tất cả trong HTX tôi, ai cũng đều có trách nhiệm, ai cũng đều có tâm huyết cao. 

Tâm huyết của tôi không chỉ là Đông Y. Qua quá trình làm việc, tôi phát huy thêm bản sắc dân tộc của mình. Tôi tổ chức dạy điệu nhảy Tắc Xình và điệu Hát Ví. Tôi thu hút các em thiếu nhi nghỉ hè. Tôi cho các em tập Tắc Xình. Đội nhí rất hào hứng. Mình phải động viên, đáp ứng cho chúng cái kẹo, cốc nước, gói bim bim. 

Tôi thấy mình rất tự tin về sản phẩm đã phát triển. Tôi còn muốn kết hợp phát triển thêm du lịch cộng đồng. Khách đến đây sẽ được phục vụ. Tôi muốn có thuốc ngâm chân, thuốc tắm, thuốc xông hơi. Khách mỏi, muốn massage, trị liệu bằng Đông Y, HTX chúng tôi có thể làm được. Hiện tại đã có chậu ngâm chân và đồ dùng bằng thảo mộc theo công thức của dân tộc Sán Chay.

Trong nghỉ dưỡng, chúng tôi có những giới hạn riêng để giữ gìn văn hóa. Mỗi người có một sở thích. Nếu khách muốn trải nghiệm ồn ào, ca nhạc hát hò, chúng tôi không làm được. Nhưng nếu khách muốn về danh lam thắng cảnh, muốn nghe hát Sấng Cọ, muốn xem nhảy văn hóa Tắc Xình, chúng tôi có thể phục vụ được, đáp ứng được. Chúng tôi sẽ tập trung vào bản sắc, vào văn hóa của dân tộc Sán Chay. 

Tôi rất mong muốn đoàn dự án tiếp tục giúp đỡ chúng tôi. Tôi cần sự chỉ dẫn, cũng như cách anh Tuấn đã cầm tay chỉ việc. Chúng tôi cần sự hỗ trợ. Ví dụ như là cái này phải làm như thế này, phải làm như thế kia thì mới thành công được.  

Tôi sẽ làm đến cùng, đi đến cùng, đến khi sức khỏe không cho phép. Tôi rất vui khi được tham gia dự án, được pha chế sản phẩm, đúng nghề, đúng tâm huyết của mình.