Từ tri thức bản địa đến tương lai bao trùm

Ngày 11/12, Hội thảo tổng kết Dự án “Công bằng cho tất cả” (Fair for All / F4A) đã diễn ra tại Hà Nội với sự tham gia của bà con cộng đồng từ ba trong số các tỉnh tham gia dự án -  Lào Cai, Thái Nguyên và Quảng Trị, đại diện các tổ chức đối tác, các hội đoàn thể, trường đại học, viện nghiên cứu và báo chí. 

Hội thảo khép lại hành trình 5 năm Oxfam đồng hành cùng các bên hướng tới mục tiêu chung là các cộng đồng dễ bị tổn thương cùng tham gia thúc đẩy thương mại và chuỗi giá trị bền vững và bao trùm hơn, lấy con người và trái đất làm trung tâm, bảo vệ môi trường và thúc đẩy khả năng tự chủ về kinh tế của phụ nữ.

Về phương pháp tiếp cận, Dự án F4A đặt tri thức bản địa là nền móng cho sự tham gia của người dân, cộng đồng và chính quyền địa phương trong việc xây dựng và triển khai các sáng kiến mô hình sinh kế xanh - kinh tế tuần hoàn tại địa phương, song song với việc nâng cao năng lực cho các tổ chức xã hội đồng hành cùng các cộng đồng này.  

Cũng tại hội thảo, hai phiên tọa đàm chuyên đề đã được tổ chức, tạo không gian đối thoại cởi mở để chia sẻ kết quả, kinh nghiệm thực tiễn và các cách tiếp cận trong phát triển nông nghiệp, nông thôn theo hướng xanh và bền vững.

Phiên tọa đàm thứ nhất với chủ đề “Chia sẻ kết quả và kinh nghiệm trong thực hiện các hoạt động về chuỗi giá trị nông nghiệp trong phát triển xanh bền vững” do bà Nguyễn Thị Bích Tâm (Trung tâm Nâng cao năng lực Cộng đồng – CECEM) kết nối, với sự tham gia của các đại diện cộng đồng và hợp tác xã đến từ Thái Nguyên, Lào Cai và Quảng Trị.

Đã có nhiều mô hình phát triển sinh kế, kinh doanh tại cộng đồng, nhưng làm sao để các hoạt động này có sự tự chủ, bền vững, và xuất phát từ tri thức bản địa và được chính người dân ở địa phương kiến tạo và dẫn dắt? Đây là điều khác biệt của dự án. Bà Hầu Thị Cường, HTX Nông nghiệp & Du lịch cộng đồng Đồng Tiến, Thái Nguyên nói “tôi chưa từng tham gia dự án nào mà kiên nhẫn với bà con và lắng nghe chúng tôi đến thế, tạo điều kiện cho chúng tôi từng chút như vậy”.

Phiên tọa đàm đầu tiên với những con người viết lên câu chuyện thành công của chính mình: câu chuyện về tinh thần tự chủ, sự đoàn kết và cách mà tri thức bản địa trở thành ‘chìa khóa’ cho chuyển đổi kinh tế xanh.

Tri thức bản địa là kho tàng kinh nghiệm quý giá được cộng đồng tích lũy qua nhiều thế hệ – từ tập tục, luật tục, cách quan sát tự nhiên cho đến những giá trị gắn với sinh kế và môi trường. Đó không chỉ là truyền thống của quá khứ mà còn là điểm tựa và la bàn giúp cộng đồng định hướng hành động, thích ứng với biến động và nuôi dưỡng khát vọng chung cho tương lai.

Phiên tọa đàm thứ hai với chủ đề “Chia sẻ kết quả và kinh nghiệm trong phát triển năng lực và vai trò của các tổ chức, đoàn thể tại địa phương gắn với phát triển nông nghiệp, nông thôn bền vững” quy tụ đại diện các tổ chức đối tác đã và đang đồng hành cùng cộng đồng trong nâng cao năng lực và thúc đẩy phát triển bền vững. Các khách mời đến từ Oxfam Việt Nam, CASRAD, Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Quảng Trị, CRRD, CECEM và Viện iSEE.

Tọa đàm cùng trao đổi những cách làm và kinh nghiệm từ thực tiễn, cùng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đặt tri thức bản địa làm nền tảng.

Bà Nguyễn Bảo Ngọc (iSEE) chia sẻ: “Chúng tôi không nhìn cộng đồng từ góc “thiếu” mà nhìn thấy bà con đang có gì. Mỗi cộng đồng, từ xa xưa, đã có những thực hành tốt, nơi mọi người thấy đủ và không tận thu thiên nhiên. Bền vững không có nghĩa là mình phải luôn nhân rộng mà mô hình sẽ ở lại mãi với cộng đồng”

Bà Nguyễn Thu Hương (Oxfam): “Oxfam tin vào những gì bà con có, có tri thức bản địa, có những hiểu biết về văn hóa, nơi sống của mình. Với niềm tin đó, Oxfam đồng hành cùng các cộng đồng ở nhiều vùng khác nhau và các đối tác khác nhau. Nếu bà con có không gian, cách làm để bà con có thể phát huy vốn sống của mình. Nếu chúng ta làm đúng, tin vào những thứ bà con có và tạo điều kiện để xây dựng các sáng kiến cách làm, hài hòa thân thiện với môi trường, hài hòa trong mối quan hệ giữa con người với con người, giữa con người với thiên nhiên, kết quả sẽ nhân rộng”.