Đầu tư cho người lao động là đầu tư cho năng lực cạnh tranh

Ngày 15/10 tại Cần Thơ, Oxfam tại Việt Nam phối hợp với Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, chi nhánh khu vực TP.HCM (VCCI-HCM), tổ chức Hội thảo tổng kết Dự án "Cải thiện khả năng tiếp cận thị trường quốc tế của doanh nghiệp tôm và lúa gạo thông qua nâng cao kỹ năng làm việc và an toàn vệ sinh lao động tại doanh nghiệp", thuộc Dự án An sinh Xã hội. 

Ông Trần Ngọc Liêm, Phó Tổng Thư ký VCCI-HCM, cho biết tôm và lúa gạo là hai ngành hàng nông sản quan trọng, đóng góp lớn vào an ninh lương thực, xuất khẩu và phát triển kinh tế xã hội, đặc biệt tại Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL). Theo ông, các quy định về thẩm định chuỗi cung ứng đang biến trách nhiệm xã hội từ một lựa chọn khuyến khích thành "tấm vé bắt buộc" để nông sản Việt Nam thâm nhập thị trường quốc tế. 

Các thị trường lớn như Liên minh châu Âu, Hoa Kỳ và Nhật Bản không chỉ quan tâm đến chất lượng, giá cả mà còn đặt ra tiêu chuẩn nghiêm ngặt về an toàn vệ sinh lao động, bảo vệ môi trường và quản trị minh bạch theo các tiêu chí môi trường, xã hội và quản trị (ESG). Trong khi đó, phần lớn doanh nghiệp chế biến lúa gạo và thủy sản trong nước có quy mô vừa và nhỏ, nguồn lực hạn chế, năng lực quản trị chưa theo kịp chuẩn quốc tế. Nhiều doanh nghiệp mới chỉ tập trung kiểm soát vùng nguyên liệu và sản phẩm mà chưa chú trọng điều kiện làm việc của người lao động. Bên cạnh đó, tình trạng thiếu hụt lao động cũng đặt ra yêu cầu giữ chân người làm việc.

Trong bối cảnh đó, Dự án An sinh Xã hội* đã đồng hành cùng doanh nghiệp trong chuỗi giá trị tôm và lúa gạo ở ĐBSCL để cải thiện khả năng tiếp cận an sinh xã hội và điều kiện làm việc cho người lao động, đặc biệt là lao động nữ. 

Bà Vũ Thị Quỳnh Hoa, Giám đốc Quốc gia Oxfam tại Việt Nam, nhấn mạnh: "Thúc đẩy việc làm thỏa đáng, tăng cường an toàn vệ sinh lao động và thực hành kinh doanh có trách nhiệm không chỉ mang lại lợi ích cho người lao động, mà còn góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh dài hạn của doanh nghiệp, của ngành hàng và của Việt Nam." 

Tại TP.HCM, Cần Thơ, An Giang và Cà Mau, Dự án đã đạt được: 

• Hơn 100 doanh nghiệp tôm và lúa gạo cải thiện điều kiện làm việc, an toàn vệ sinh lao động và thực hành kinh doanh có trách nhiệm. 
• Hơn 23.000 người lao động hưởng lợi, trong đó trên 55% là lao động nữ. 
• 10 mô hình doanh nghiệp tiên phong. 
• 4 doanh nghiệp thí điểm quản trị bền vững theo khung ESG, cả 4 đều hoàn thành đánh giá độc lập với kết quả tích cực. 
• Hơn 30 hợp tác xã được kết nối thương mại, tạo sinh kế ổn định hơn và nâng chuẩn an toàn thực phẩm, an toàn vệ sinh lao động. 
• Các sáng kiến hợp tác đa bên được thiết lập để lan tỏa thực hành tốt giữa các doanh nghiệp trong chuỗi tôm và lúa gạo. 

Ông Nguyễn Lê Nhật Thanh, Phó Trưởng phòng Văn phòng Giới sử dụng lao động và Doanh nhân nữ, VCCI-HCM, cho biết: "Bảo vệ sức khỏe, an toàn lao động và phát triển kỹ năng cho công nhân chính là bảo vệ tài sản và năng lực sản xuất cốt lõi của doanh nghiệp. Khi một doanh nghiệp lớn cải thiện môi trường làm việc, tác động tích cực sẽ lan tỏa tới hàng nghìn gia đình và cộng đồng xung quanh." 

Hội thảo có hơn 130 đại biểu tham dự, đến từ Cục Việc làm (Bộ Nội vụ), Viện Chiến lược Chính sách (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), Trung ương Hội Nông dân Việt Nam, các sở, ban, ngành địa phương, doanh nghiệp, hợp tác xã và cơ quan báo chí. 

Để duy trì lợi thế cạnh tranh trong 10 đến 20 năm tới, doanh nghiệp không chỉ cần đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao về môi trường, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm xã hội, mà còn phải đầu tư vào người lao động, năng lực quản trị và khả năng thích ứng. Tại phiên thảo luận “Tương lai bền vững cho ngành tôm và lúa gạo tại Việt Nam”, với sự điều phối của bà Phạm Thùy Dung, Quản lý dự án, năm diễn giả từ cơ quan quản lý, tổ chức hỗ trợ doanh nghiệp và doanh nghiệp tôm và lúa, công đoàn doanh nghiệp đã chia sẻ những góc nhìn khác nhau về bài toán này: 

• Ông Nguyễn Khánh Long – Phó Cục trưởng Cục Việc làm, Bộ Nội vụ chia sẻ về những chuyển biến trong nhận thức của doanh nghiệp và người lao động đối với an toàn vệ sinh lao động (ATVSLĐ), từ tuân thủ quy định sang xây dựng văn hóa an toàn, chủ động quản trị rủi ro và tăng cường sự tham gia của người lao động. Ông cũng đề cập định hướng chính sách ATVSLĐ và những rủi ro mới trong bối cảnh AI, công nghệ phát triển. 

• Bà Bùi Thị Ninh – Phó Giám đốc VCCI-HCM tập trung vào những khó khăn của doanh nghiệp khi các yêu cầu và tiêu chuẩn quốc tế liên tục thay đổi. Theo bà, bên cạnh sự hỗ trợ từ các tổ chức đồng hành, doanh nghiệp cần chủ động cải tiến, đầu tư và nâng cao năng lực để thích ứng với những yêu cầu mới của thị trường. 

• Ông Phan Văn Tâm – Phó Tổng Giám đốc Công ty CP Tập đoàn Thủy sản Minh Phú chia sẻ từ thực tiễn doanh nghiệp xuất khẩu tôm: các yêu cầu về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, an sinh xã hội và ATVSLĐ ngày càng trở thành điều kiện cần để doanh nghiệp tiếp cận các thị trường khó tính. Ông cũng chia sẻ về hơn 3.000 cán bộ, người lao động của Minh Phú đã tham gia đào tạo trong khuôn khổ chương trình và vai trò của lực lượng nòng cốt trong quá trình mở rộng sản xuất. 

• Bà Lưu Thị Yến Hằng – Giám đốc Công ty TNHH Lúa Gạo Hồng Tân chia sẻ những thách thức của doanh nghiệp vừa và nhỏ trong việc đáp ứng yêu cầu của khách hàng quốc tế, từ chứng nhận, giấy phép xuất khẩu đến khả năng duy trì nguồn cung ổn định. Bà cũng nói về cách doanh nghiệp liên kết với nông dân, phát triển các sản phẩm gạo hữu cơ, gạo màu và sản phẩm sau gạo để tạo thêm giá trị và giảm rủi ro. 

• Bà Võ Thị Hồng Diễm – Phó Chủ tịch Công đoàn Công ty CP Thực phẩm Khang An chia sẻ cách thức doanh nghiệp cải thiện chính sách và môi trường làm việc, từ chăm lo khẩu phần ăn, thời gian nghỉ ngơi đến bố trí không gian phục hồi sức khỏe và hoạt động thể thao cho người lao động. Trong bối cảnh cạnh tranh về nhân lực ngày càng cao, chăm lo tốt hơn cho người lao động cũng là một cách để doanh nghiệp giữ chân và phát triển nguồn nhân lực. 

Phát triển bền vững không chỉ bắt đầu từ tiêu chuẩn của thị trường, mà còn từ năng lực doanh nghiệp và điều kiện làm việc của người lao động. Đầu tư vào kỹ năng, an toàn vệ sinh lao động, quản trị bền vững và liên kết chuỗi giá trị sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn trước biến động thị trường, đồng thời tạo nền tảng để ngành tôm và lúa gạo Việt Nam tiếp tục vươn ra thế giới.